پيشينة تاريخي گفتگوي اسلام و مسيحيت
پيشينة تاريخي گفتگوي اسلام و مسيحيت
چیکده :
امروزه در جهان اسلام و مسیحیت، نگاه خوش بینانه ای به دیالوگ وجود دارد و وظیفه مومنان هر دو دین، این است که با گفت و گوی اصولی، رعایت شرایط و ضوابط و رفع موانع، و با فراموشی گذشته، به دنبال درک صحیح و شناخت و احترام متقابل باشند تا از این رهگذر بتوانند بر بسیاری از مشکلات جهان فائق آیند.هم اکنون تبلیغات جهان غرب، علیه اسلام بسیار زیاد است و معمولا دین اسلام را دین شمشیر و خشونت معرفی می کنند و تنها راه مبارزه با این شیوه گفت و گو است.
می توان گفت و گو را در این دو زمینه انجام داد: الف) بحث و مناظره به منظور توجیه ادعاهای دینی ب) مذاکره و گفت و گو با هدف همکاری و حل مسایل اجتماعی و سیاسی بین اسلام و مسیحیت.
هر دو روش در سیره پیامبر(ص) و جانشینان ایشان وجود داشته و هنوز هم ادامه دارد. بیشتر موارد تا قرن کنونی درباره موضوع نخست بود و بسیاری از گفت و گو ها برای بحث بر سر مدعاهای دینی دو طرف بود، اما در قرن اخیر، بیشتر نگاه ها در مورد موضوع دوم است. بنابراین، اهمیت گفت و گو در این قرن، نمود بیشتری دارد.
هدف از تدوین این نوشتار، بیان اهمیت گفت و گو و معرفی اسلام به عنوان دین طرفدار گفت و گو است و امید است بتواند با ذکر مبانی و موارد گفت و گو تا حدودی این اصل را ثابت کند که بر خلاف تبلیغات غربی، اسلام دین گفت و گو است، نه خشونت و شمشیر.
این کتاب پنج فصل دارد که در فصول مختلف آن به بیان گفت و گو های مسلمانان، معصومان و علمای شیعی از گذشته تا کنون با مسیحیان پرداخته است.
توضیح :
ضرورت همدلی و همزیستی میان پیروان ادیان و نیز اهمیت وحدت و تقریب بر کسی پوشیده نیست. با این حال برخی اسلام را متهم به خشونت به ویژه با پیروان دیگر ادیان میکنند. در این نوشتار تلاش شده است که پس از بررسی تعریف، جایگاه، اهمیت، موانع و ... گفتگو به سیر تاریخی گفتگو در جهان اسلام بپردازد. از این رو از زمان بعثت نبی گرامی یا تشکیل دولت اسلامی تا جانشینان پیامبر و نیز سیر تاریخی گفتگوی اهل بیت و علمای شیعه با مسیحیت و همچنین گفتگو در قرن حاضر با مسیحیان مورد بررسی و دقتنظر قرارگیرد.
فهرست :
مقدمه معاونت پژوهش.................................................................................................... 11
مقدمه ........................................................................................................................ 14
فصل اول: کلیات
1. تعریف گفتگو ....................................................................................................... 29
2. ضرورت گفتگو .................................................................................................... 31
3. اهداف گفتگو ....................................................................................................... 36
4. شرایط گفتگو ....................................................................................................... 39
5. شرایط گفتوگوکنندگان ........................................................................................... 43
6. موانع و دشواریهای گفتوگو ................................................................................... 45
1-6. عقاید مختلف یا تفاسیر گوناگون از موضوعات اعتقادی مشترک ..................................... 45
2-6. نبود آزادی در انجام عبادات .................................................................................. 46
3-6. فعالیتهای تبلیغی .................................................................................................47
4-6. دیدگاههای متفاوت درباره تجدد ............................................................................... 47
5-6. سایر موارد ....................................................................................................... 48
7. انواع گفتوگو ....................................................................................................... 50
8. محورهای گفتوگو ................................................................................................. 54
9. جایگاه گفتوگو در قرآن .......................................................................................... 58
1-9. زمینههای گفتوگو در قرآن ................................................................................... 58
2-9. چگونگی گفتوگو از دیدگاه قرآن ............................................................................ 59
3-9. گفتوگو برای کشف حقیقت .................................................................................. 60
10. جایگاه گفتوگو در سیره نبوی ............................................................................... 61
11. جایگاه گفتوگو در سیره ائمه معصوم ...................................................................... 63
12. جایگاه گفتوگو در کتاب مقدس و سیره بزرگان مسیحیت ............................................... 65
13. کتابشناسی گفتوگوی اسلام-مسیحیت ........................................................................ 66
14. جمع بندی .......................................................................................................... 75
فصل دوم: گفتوگوی مسلمانان و مسیحیان در تاریخ
الف) گفتوگو بین حاکمان اسلامی و مسیحیان .................................................................. 79
1. گفتوگوهای پیامبر (ص) ........................................................................................ 79
2. گفتوگوهای اهل بیت پیامبر (ص) ............................................................................ 79
3. پیمان خلیفه دوم با مردم مسیحی بیتالمقدس ................................................................. 80
4. گفتوگوی سلطان ناصر با پاپ گریگوری هفتم ............................................................ 81
5. نامه قاضی ابوالولید باجی در جواب نامه راهب فرانسوی ............................................... 82
6. دیدار ملک الکامل با فرانسیس اسیسی (1182-1226 م) ................................................. 83
7. نامه این تیمیه به سَرَجَواس، حاکم قبرس (رساله قبرصیه) ................................................84
8. گفتوگوی خالد با جَرَجَه ........................................................................................ 85
9. گفتوگوی خلیفه المهدی با طیمائوس ......................................................................... 85
10. گفتوگوی هارون با پزشک مسیحی ........................................................................ 85
11. گفتوگو میان ابن عمرو و ابن فروه .......................................................................... 86
12. گفتوگوی عضدالدوله با حاکم روم .......................................................................... 86
ب) گفتوگو بین حاکمان مسیحی و مسلمان ..................................................................... 87
1. دیدار نجاشی با مسلمانان ........................................................................................ 88
2. پیام رهبر ارتدکسهای جهان به سمپوزیومهای اسلام و مسیحیت ارتدکس .............................. 89
3. شرکت اسقف اعظم یونان و آتن در دومین سمپوزیوم اسلام و مسیحیت ارتدکس .....................90
4. دیدارهای پاپ پل ششم با مسلمانان ............................................................................ 91
5. دیدارهای پاپ ژان پل دوم با مسلمانان ......................................................................... 92
ج) گفتوگو میان اندیشمندان مسلمان و مسیحی .................................................................. 97
1. گفتوگو بین شیخ مسلم و برخی از کشیشهای مسیحی در قسطنطنیه ................................... 98
2. گفتوگوی فیلسوف مسیحی با دانشمندان اسلام ............................................................. 98
3. گفتوگوی ابویزید بسطامی با مسیحیان در شام ............................................................. 99
4. گفتوگو میان مسعودی و ابیزکریای نصرانی .............................................................. 99
5. گفتوگو میان قیروانی و کشیش مسیحی ....................................................................... 99
6. نامه ابیعبیده خزرجی به کشیش شهر طلیطله ............................................................... 99
7. گفتوگو بین فخررازی و کشیش مسیحی .................................................................... 100
8. نامه عبدالله بن اسماعیل هاشمی به عبدالمسیح بن یعقوب کندی ......................................... 100
9. مناظره میان شیخ رحمت الله هندی و کشیش فاندر انگلیسی ............................................ 101
10. گفتوگو بین محمد عبده و مسیحیان ......................................................................... 101
11. کنفرانس حقوق انسان در اسلام در عربستان .............................................................. 102
12. کنفرانس اسلام و مسیحیت در قرطبه ....................................................................... 102
13. کنفرانس اسلام و مسیحیت در سودان ....................................................................... 102
14. همایش همکاری اسلام و مسیحیت در آسیای میانه ....................................................... 103
15. همایش حقوق بشر و گفتوگوی تمدنها در تهران ...................................................... 104
16. سمینار گفتوگوی میان دنیای اسلام و جهان مسیحیت ................................................ 105
17. فهرستی از موارد گفتوگو در قرن اخیر ................................................................ 106
نتیجه .................................................................................................................. 110
فصل سوم: گفتوگوی معصومان و مسیحیان
آ) گفتوگوی پیامبر اعظم (ص) با مسیحیان .................................................................. 113
1. دیدارهای پیامبر اعظم (ص) با مسیحیان ................................................................... 115
2. نامههای پیامبر اعظم (ص) به مسیحیان ................................................................... 123
نتیجهگیری ............................................................................................................ 136
ب) گفتوگوی ائمه اطهار (ع) با مسیحیان ................................................................... 136
1. گفتوگوی امام علی (ع) با جاثلیق مسیحی ............................................................... 138
2. گفتوگوی امام حسین (ع) با مسیحیان ................................................................... 141
3. گفتوگوی امام باقر (ع) با اسقف اعظم مسیحیان ...................................................... 143
4. گفتوگوی امام کاظم (ع) با مسیحیان ................................................................... 144
5. گفتوگوی امام رضا (ع) با جاثلیق مسیحی ............................................................ 148
6. گفتوگوی امام هادی (ع) با کاتب مسیحی ............................................................. 151
7. گفتوگوی امام عسگری (ع) با طبیب مسیحی ........................................................ 152
نتیجهگیری ........................................................................................................ 153
ج) روششناسی سیره معصومان در گفتوگو با مسیحیان ............................................... 154
1. رعایت ادب و اخلاق اسلامی .............................................................................. 156
2. داشتن سعه صدر و تحمل عقاید و آرای دیگران ........................................................ 157
3. پرهیز از ورود به جدالهای بیحاصل ................................................................... 158
4. استفاده از مباحث علمی ..................................................................................... 159
5. استفاده از روشهای عقلی و استدلالی در گفتوگو .................................................... 160
6. استفاده از روش ترغیب و تشویق بهجای تهدید و ارعاب ............................................ 161
7. توجه به نکات قابل احترام برای مخاطب ................................................................ 162
8. پرهیز از طرح و تایید مابحث منحزف کننده در دین ................................................. 162
9. تکیه بر اصول مشترک بین ادیان .......................................................................... 163
10. گفتوگو با هدف کشف حقیقت ............................................................................ 164
11. استناد به منابع مورد اعتماد مخاطب ..................................................................... 166
12. استناد به تورات و انجیل موجود ......................................................................... 167
13. تسلط بر منابع دینی مخاطب ............................................................................... 167
14. ایمان به انبیای گذشته ........................................................................................ 169
15. احترام به حضرت عیسی (ع) و مادرشان حضرت مریم (ع) ....................................... 170
فصل چهارم: گفتوگوی علمای شیعه با مسیحیان
1. سید احمد علوی ................................................................................................. 176
2. ظهیرالدین تفرشی ............................................................................................... 179
3. علی قلی جدیدالاسلام ............................................................................................ 181
4. محمد علی حزین لاهیجی (1103-1180 هـ.ق) .......................................................... 183
5. محمد علی کرمانشاهی (بهبهانی) ............................................................................. 185
6. سید جمالالدین حسینی (اسدآبادی) (1254-1310 ق) ................................................... 186
7. سید های نجم آبادی (1250-1320 ق) ....................................................................... 189
8. محمد صادق فخرالاسلام (1267- حدود 1330 ق) ........................................................ 190
9. حاج آقا نورالله اصفهانی (1249-1306 ق) ................................................................. 193
10. علامه محمد جواد بلاغی (1282-1352 ق) .............................................................. 195
11. علامه سید محمدحسین آلکاشفالغطا (1294-1373 هـ.ق) .......................................... 199
12. سید محمدعلی هبهالدین شهرستانی (1301-1386 ق).................................................. 203
13. سید حسین طباظبایی بروجردی (1292 – 1380 ق) .................................................. 204
14. سید محمدحسین طباطبایی (1281-1360 ش) ........................................................... 206
15. سید روحالله موسوی (امام خمینی) (1281-1368 ش) ................................................ 208
16. محمد تقی جعفری (1304 – 1377 ش) .................................................................. 218
17. امام موسی صدر (1307 ش – نامعلوم) .................................................................. 222
18. سید محمد حسینی بهشتی (1307 – 1360 ش) ......................................................... 228
19. محمد تقی مصباح یزدی (1313 ش تاکنون) ............................................................. 232
20. سید محمد حسین فضلالله (1314 ش تاکنون) ........................................................... 236
21. سید علی حسینی خامنهای (مقام معظم رهبری) (1318 ش تاکنون) ................................. 238
رویکردهای گوناگون علمای شیعه در گفتوگو با مسیحیان ................................................. 242
1. ردیه نویسی.......................................................................................................... 244
2. مناظره ................................................................................................................ 247
3. دیالوگ و گفتوگو ................................................................................................. 249
4. رابطه تعلیم و تعلّم ................................................................................................ 249
5. دیالوگ زندگی .................................................................................................... 250
6. برخورد فقهی ...................................................................................................... 250
فصل پنجم: گفتوگوی علمای شیعه با مسیحیت در قرن اخیر
مقدمه .................................................................................................................... 254
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی جمهوری اسلامی ایران ................................................ 256
اهداف سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی .................................................................... 256
وظایف سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی .................................................................. 257
الف) گفتوگوی شیعه با مراکز کاتولیکی ....................................................................... 259
1. گفتوگوی شیعه با واتیکان ....................................................................................... 261.
2. گفتوگوی شیعه با موسسه الهیات دینی سنت گابریل اتریش .............................................. 266
3. گفتوگوی شیعه با کلیسای کاتولیک انگلستان .............................................................. 271
4. گفتوگوی شیعه با سایر کاتولیکها ........................................................................... 276
ب) گفتوگوی شیعه با مراکز غیرکاتولیکی ..................................................................... 282
5. گفتوگوی شیعه با شورای جهانی کلیساها .................................................................... 288
6. گفتوگوی شیعه با کلیسای ارتدکس یونان ................................................................... 293
7. گفتوگوی شیعه با کلیسای ارتدکس روسیه ................................................................. 302
8. گفتوگوی شیعه با مسیحیان ارمنی .......................................................................... 308
9. گفتوگوی شیعه یا مسیحیان انگلیکن ......................................................................... 316
10. گفتوگوی شیعه با آنابپتیستها ................................................................................ 323
11. سایر موارد ........................................................................................................ 325
جمعبندی ................................................................................................................ 335
نتیجه ....................................................................................................................... 335
فهرست منابع ........................................................................................................... 338
الف) کتابهای فارسی و عربی ...................................................................................... 338
ب) مقالات ................................................................................................................ 348
ج) انگلیسی ................................................................................................... 350
د) سایتهای اینترنتی .................................................................................................... 351
